Ericsson model 1931 (DBH1001)

 

Ericsson model 1931 (DBH1001)
Ericsson model 1931 (DBH1001)

Dit model is één van mijn favoriete telefoons ooit. Hij was zijn tijd zover vooruit, dat mensen meestal zijn leeftijd onderschatten. Ik vind dat deze telefoon nogal ondergewaardeerd wordt.

Ik probeer zo veel mogelijk varianten te verzamelen als ik kan (met kiesschijf). Tenminste, diegenen die in gebruik waren in Nederland. I verzamel ook van iedere telefoon die hiervan is afgeleid een exemplaar. Ze waren in gebruik bij de plaatselijke telefoondienst Rotterdam, als Ericssonstad,  in de late jaren 30 en later bij de Gemeentetelefoon Amsterdam. PTT had ze ook in gebruik. Ze zijn voornamelijk na de oorlog bij de PTT in gebruik genomen, toen de PTT een groot deel van zijn netwerk moest wederopbouwen. Tegen die tijd werd dit model zelfs in Nederland gefabriceerd, bij Ericsson in Rijen.

Het was de eerste volledig geïntegreerd telefoon, die geheel uit bakeliet was gemaakt. Een baanbrekend ontwerp, doordat niet alleen de kiesschijf geïntegreerd was in de behuizing, maar ook de zogenaamde haak: het oplegdeel voor de hoorn. En gemaakt van het relatief nieuwe materiaal: bakeliet.

Er is al veel geschreven over deze telefoon en ik heb geen nieuwe inzichten of onthullingen over de oorsprong, ontwikkeling en geschiedenis van dit toestel. Er is al een artikel op Wikipedia over dit toestel:

https://en.wikipedia.org/wiki/Ericsson_DBH_1001_telephone

En natuurlijk is er de Ericsson History website met veel achtergrondinformatie en foto’s:

http://www.ericssonhistory.com/products/the-telephones/

Naam: hoe noem je deze telefoon eigenlijk?

Vaak wordt dit toestel met de catalogusaanduiding DHB1001 genoemd. Het probleem hiermee is dat dit een catalogusaanduiding is volgens een systeem dat pas in het midden van de jaren 30 is ingevoerd. In het introductiejaar van de telefoon was de aanduiding DE702, voor de versie met het lasdoosje en DE704 voor de versie met de drie-polige Ericsson plug.

En dat geeft nou juist het probleem aan dat ik heb met deze catalogusaanduidingen: ze zijn voor heel specifieke varianten van deze telefoon, die specifieke componenten hebben, bepaalde snoeren, in zwart bakeliet met een bepaald soort connectiemiddel aan het eind van het lijnsnoer. Wanneer één van deze componenten verschilt, hoort er ook een andere aanduiding bij.

Ericsson zelf lijkt de telefoon simpelweg “the Bakelite Telephone” te noemen, in de artikelen op hun website. Maar die term is veel te algemeen om praktisch te zijn.

Wikipedia heft het ook over M33, de term die Telegrafverket in Zweden gebruikte. De M staat voor Model en 33 voor 1933, het jaar van introductie op het Zweedse telefoonnetwerk. Maar dit is vooral een aanduiding van Telegrafverket; het model was immers al in 1931 geïntroduceerd door Ericsson.

En dan is er ook nog de PTT, die het dan weer type 1947 en type 1949 noemde. Ik weet niet welke benaming de Gemeentetelefoon Amsterdam of de Plaatselijke telefoondienst Rotterdam gebruikte.

Dus al met al niet echt praktische namen voor de hele telefoonfamilie van deze telefoon. De meeste benamingen gelden voor hele specifieke uitvoeringen, versies of bepaalde landen.

Ik noem hem zelf dan maar Ericsson (model) 1931.

De wereld veroverd

Het meest fascinerende aan deze telefoon vind ik dat hij de inspiratie voor veel andere ontwerpen was, die op hun beurt ook weer heel succesvol waren en in grote aantallen zijn geproduceerd.

Één van de allereerste was de Britse 300 serie telefoon. Hij had dezelfde behuizing, zij het met andere openingen voor de doorvoer van kabels en diverse bevestigingen. Hij was gedurende verscheidene decennia in productie in het Verenigd Koninkrijk, geëxporteerd naar allerlei landen over heel de wereld en ook geproduceerd in andere landen van het Gemenebest, zoals Australië en Nieuw Zeeland.

Henri Dreyfuss, de beroemde industriele ontwerper, haalde veel inspiratie uit het model 1931 toen hij zijn iconische Western Electric 302 ontwierp. Deze revolutionaire telefoon vormde decennia lang het leeuwendeel van het Bell System netwerk en er zijn miljoenen van geproduceerd in velerlei varianten.

De Western Electric 302 was, indirect, ook weer de basis voor de Standard type 1954 in Nederland.

Een van de standard Sovjet telefoons was de BAGTA 50. Oorspronkelijk een Litouws ontwerp uit de jaren 30, werd het overgenomen door de USSR toen Litouwen werd geannexeerd. De overeenkomsten zijn duidelijk, hoewel het binnenwerk aanzienlijk anders is.

En natuurlijk is er nog de onvergetelijke Franse U43. Toen de Franse tak van Ericsson werd gevraagd een nieuwe standaard telefoon te ontwerpen voor het Franse nationale netwerk, was geen verrassing dat ze het model 1931 als basis gebruikten.

En tenslotte is er nog mijn mysterie-telefoon. Gemaakt in Brno in het huidge Slovenië, dat deel uit maakte van het Duitse Reich toen hij werd ontworpen en gemaakt. Hij vertoont veel overeenkomsten met Fuld/T&N telefoons en heeft veel dezelfde componenten als de Maingau 34. De buitenkant is een mix van de Maingau en de Ericsson 1931. Ik gebruik de term mysterie-telefoon, omdat ik nog niet weet wie hem ooit maakte en waarom.

Zonder twijfel zijn er nog meer telefoons die gebaseerd zijn op het model 1931 en ik zal ze aan deze lijst toevoegen, als ik er meer ontdek. Maar met de bovenstaande lijst is er bijna geen enkel land ter wereld waar geen model 1931 of één van zijn broers, neefjes of andere familieleden te vinden is. Misschien is dat wel de enige (vaste) telefoon waar dat voor gezegd kan worden.

2 Comments

  1. Hallo Arwin, Ik heb pas een DBH 1001 wandtoestel met nikkelen kiesschijf binnen gekregen. Is een heel mooi toestel, maar hij mist het inplak schema aan de binnen zijde.
    Vraag aan jou, is daar misschien nog aan te komen.

    M.v.g. Math Hardy
    Telefoon verzamelaar Maastricht

    • Hallo Math,

      Bedankt voor je bericht. Wellicht heb ik er eentje, ik moet even zoeken. Diep zoeken. 🙂 Ik heb volgens mij nog ergens een beschadigd exemplaar voor onderdelen.
      Staat er verder nog iets op? Telefoondienst Rotterdam of Amsterdam?

      Groeten,

      Arwin

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*