Fuld model Frankfurt “Bauhaus”

Telefonbau & Normalzeit Modell Frankfurt
Telefonbau & Normalzeit Modell Frankfurt
Frankfurt & Modell 27
Frankfurt & Modell 27

Het model Frankfurt was zijn tijd ver vooruit, wat nog meer duidelijk wordt wanneer je er eentje naast een tijdgenoot zet. Het is een vrij laag toestel, met een klein grondoppervlak, strak ontwerp met een zogenaamde hond & bot configuratie, die me doet denken aan de telefoons uit de jaren 60 en 70.

Bauhaus exhibition poster 1923
Bauhaus exhibition poster 1923

Hij heeft een compacte behuizing met scherpe lijnen en een ergonomisch gevormde bakelieten hoorn. Het mechaniek voor het haakcontact was gerationaliseerd tot 2 kleine oplegbeugeltjes in plaats van een groot bewegend opleggewei.
Het volgt niet alleen het modernistische uitgangspunt dat speerpunt van de Bauhaus was, vorm volgt functie, maar had ook een aantal innovatieve karaktereigenschappen die later heel gewoon werden op vele andere telefoons.

Vage herkomst

Fuld Frankfurt dial
Fuld Frankfurt dial

Duidelijk is dat het toestel is gemaakt door Fuld, later Telefonbau & Normalzeit. Wat onduidelijk blijft is wanneer het toestel voor het eerst is geintroduceerd. Er worden verschillende data genoemt, van 1927 tot 1929, als het jaar van introductie. Ik kon helaas geen authoratieve bron vinden met definitief bewijs voor één van deze jaren.

Dat geldt ook voor wie het nou heeft ontworpen. Marcel Breuer en Richard Schadewell worden genoemd; soms de één, soms de ander, soms allebei en zelfs is er sprake van twijfel of ze er überhaupt wel bij betrokken waren.

Neues Frankfurt

Neue Frankfurt https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/neue_frankfurt1926_1927/0001 (C) University Library of Heidelberg
Neue Frankfurt
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/neue_frankfurt1926_1927/0001
(C) University Library of Heidelberg

Neues Frankfurt was een sociale woningbouw project in de late jaren 20. Het is gebouwd volgens de principes van de nieuwe zakelijkheid en het nieuwe bouwen.

Het project beperkte zich niet alleen tot de gebouwen; ook verschillende toebehoren werden speciaal voor deze huizen ontworpen, zoals de eerste moderne keukens, die ook Frankfurt heetten.
Tevens is het welbkekende lettertype “Futura” speciaal voor neues Frankfurt ontworpen. En natuurlijk, je raadde het al, de Fuld Modell Frankfurt was ook voor neues Frankfurt ontworpen.

Bauhaus

Mix & Genest Klimax
Mix & Genest Klimax

Vaak wordt dit model de Bauhaus telefoon genoemd, suggererend dat er maar één Bauhaus telefoon was. Er is echter nog een ander model, dat toegeschreven wordt aan Bauhaus: de Mix & Genest Klimax.

Hoewl ontworpen volgens de uitgangspunten van de Bauhaus, rekenen puristen de Frankfurt niet tot de Bauhaus, aangezien het ontwerp niet voorkwam uit de Bauhaus zelf.

Kenmerken

Telefonbau & Normalzeit Modell Frankfurt side
Telefonbau & Normalzeit Modell Frankfurt side

De eerste varianten hadden een behuizing van messing, met een aantal geluidsgaatjes aan de zijkanten. Latere versies hadden een behuizing van bakeliet, zonder die gaatjes.
Het was een heel compact ontwerp met alle onderdelen, de kiesschijf inclusief, gemonteerd op de onderplaat. Hij kon geopend worden door twee kleine haakjes open te schuiven.

Het toestel had 2 kleine metalen oplegbeugeltjes, op deze manier het oplegdeel voor de hoorn in de behuizing integrerend. Dit was heel innovatief voor die tijd, aangezien andere telefoons nog van die ingewikkelde opleggeweien hadden.

Frankfurt old style handset
Frankfurt old style handset

De Frankfurt had een bakelieten hoorn, hetgeen ook een noviteit was. De hoorn met zijn mooie rondingen was het tegengestelde van de hoekige behuizing. De eerste bakelieten hoorns werden voor het eerst zo rond 1926/27 toegepast, dus dit was een heel vroeg model.

Het oorspronkelijke ontwerp voor de hoorn had een ronde buisvormige inlaat voor het hoornsnoer, met een halfrond spreekdeel, dat zo gebruikelijk was in deze periode in Duitsland. Latere versies hadden een andere inlaat voor het snoer en een wat tuitvormig spreekdeel met een rijtje gleufjes om het geluid door te laten.

Frankfurt inside
Frankfurt inside

De voorkant was schuin, zodat het bedienen van de kiesschijf comfortabeler was.

De electronica bevatte een spreekspoel, een belmechaniek met 2 schalen en een condensator. Opvallend is dat dit toestel geen mechanische blokkering had van de kiesschijf, die veel Duitse toestellen uit deze periode wel hadden.

Versies

My second Frankfurt
My second Frankfurt

De Frankfurt was oorsprongelijk een gewoon tafelmodel, aangezien het speciaal voor een woningproject was ontworpen. Er is danook geen wandmodel van, hoewel er wel wat aangepaste versies zijn die als wandmodel kunnen worden gebruikt. Deze ken ik alleen van foto’s en het is mij niet duidelijk of deze ook echt als zodanig in productie zijn genomen.

Er zijn varianten met een aardtoets, versies voor 2 lijnen met schakelaars, intercoms met 1 rij knoppen en intercoms met 2 rijen knoppen, modellen met een blinker en uitgebreidere versies met een blok erondere met electronica, schakelaars, etc.

Zoals gezegd, latere versies hadden geen messing behuizing, maar waren gemaakt van bakeliet.

Frankfurt intercom 1 row buttons
Frankfurt intercom 1 row buttons

De hoorn veranderde mettertijd ook. Het ontwerp voor de inlaat van het hoornsnoer werd aangepast, waarschijnlijk om het minder gevoelig voor beschadigingen te maken. Ook het mondstuk werd aangepast. En omdat Fuld een Joodse naam was, sloeg de geschiedenis toe en werd het bedrijf geconfisceerd door de Nazi’s. In een poging dit te vermijden werd de naam al in 1933 gewijzigd naar  NTT, „Nationale Telefon- und Telegraphenwerke”, maar dit mocht niet baten.
Het bedrijf heette, na arisering, „Telefonbau und Normalzeit Aktiengesellschaft” oftewel T&N in 1935.

Die veranderende naam liet zich natuurlijk zien op de verschillende telefoons, aangezien de naam meestal op het middendeel van de kiesschijf was afgedrukt en in sommige gevallen op een witte ruit achterop de telefoon zelf.

In Nederland en in mijn collectie.

NHTM cover flyer 1930s
NHTM cover flyer 1930s

De NHTM, Nederlandse Huistelefoon Maatschappij gebruikte veel Fuld/T&N-producten en was een van de grootste verkopers van telefoonmateriaal op de private markt. Dus deze modellen kun je hier nog wel eens te koop aantreffen. Één van mijn exemplaren heeft zelfs een NHTM-plaatje. Ook mijn huidige werkgever had ze in gebruik in de jaren 50.

Inmiddels, in december 2018, heb ik 4 exemplaren in mijn collectie. Ze zijn allemaal verschillend. De eerste is een 2-lijnsvariant met schakelaars, de tweede een standaard tafeltoestel, de derde een intercom met één rij knoppen en de vierde een intercom met 2 rijen knoppen.

Frankfurt intercom 2 rows of buttons
Frankfurt intercom 2 rows of buttons

De eerste kocht ik uit nieuwsgierigheid en als speculatieobject, aangezien ie niet al te duur was. Na enige tijd begon ik hem toch wel te waarderen en naarmate ik er meer over te weten kwam, realiseerde ik me hoe buitengewoon dit model eigenlijk is.

Aangezien drie van mijn exemplaren gestript zijn van hun originele verf, zal ik ze opnieuw moeten laten spuiten. Daarna zal ik ze restauren en daar natuurlijk een artikel aanwijden.